Project Artichoke – CIA eksperyment kontroli umysłu przed programem MKUltra.

Project Artichoke (zwana też Operation Artichoke lub wcześniej Project Bluebird) była tajnym programem Central Intelligence Agency (CIA), uruchomionym oficjalnie 20 sierpnia 1951 roku, którego celem było przetestowanie technik kontroli umysłu i specjalnych metod przesłuchań. Program Artichoke prowadził CIA we współpracy z armią, marynarką, siłami powietrznymi i FBI 

 Głównym nadzorującym program został mianowany były generał brygady Paul F. Gaynor, który później przejął również projekt MKUltra, czyniąc Artichoke bezpośrednim poprzednikiem MKUltra 

Cele i motywacja programu

Według deklasowanego memorandum CIA z początku 1952 roku, stawiano pytanie: "Czy jesteśmy w stanie kontrolować jednostkę w stopniu, że wykona ona nasze polecenie wbrew swojej woli i nawet przeciwko naturalnemu instynktowi samodzielnej obrony?". Program zakładał wykorzystanie różnorodnych technik – hipnozy, narkotycznego uzależnienia, celowej izolacji, deprywacji sensorycznej oraz substancji psychoaktywnych, między innymi LSD, meskaliny, heroiny, kokainy, marihuany i innych .

Techniki i metody stosowane w Project Artichoke

Artichoke obejmował eksperymenty z:

• Hipnozą – zarówno bezpośrednią, jak i narco-hipnozą
• Post-hipnotycznymi sugestiami – trwałe implanty pamięci
• Uzależnieniem od morfiny i wymuszonym odstawieniem
• Stosowaniem LSD na nieświadomych subiektach, niekiedy przez wiele dni (nawet 77 dni ciągłego podawania LSD) 
• Deprywację sensoryczną, psychologiczne nękanie, całkowitą izolację
• Testowanie możliwości użycia wirusów i chorób jako czynników upośledzających – np. dengue fever jako środek incapacitating agents

Organizacja i przebieg prac

Projekt Artichoke był pierwotnie częścią Project Bluebird, ale już w 1951 roku został przekształcony i formalnie uruchomiony jako Artichoke przez biuro Office of Scientific Intelligence CIA. Program podlegał różnym departamentom CIA – od Office of Security (OSI), po Office of Technical Services (TSS) po formalnej reorganizacji w listopadzie 1952 roku{index=10}.

Do końca 1953 roku eksperymenty hipnotyczne były prowadzone w siedzibach CIA, z użyciem pracowników jako subiektów dobrovolnych (lub często nieświadomych). SRS (Security Research Staff) dokumentowało setki sesji hipnozy między 1951 a 1953 rokiem 

Zasięg geograficzny i subiekty

Artichoke prowadził eksperymenty zarówno za granicą (Europa, Japonia, Azja Południowo-Wschodnia, Filipiny), jak i w USA. Program poszukiwał subiektów takich jak potencjalni agenci, uchodźcy, więźniowie, a nawet żołnierze skazani na więzienie dyscyplinarne – w celu testowania wpływu na ludzi z różnych środowisk społecznych i rasowych 

Artichoke jako preludium MKUltra

W 1953 roku CIA uruchomiła Project MKUltra, do którego Artichoke został formalnie włączony jako jego prekursor. Pod kierunkiem chemika Sidney’a Gottlieba program kontynuował i rozwijał wcześniejsze eksperymenty – szczególnie z LSD, hipnozą i brakiem zgody subiektów

Skutki i kontrowersje

Choć część dokumentów została zniszczona przez CIA w 1973 roku, wiele informacji ujawniły przesłuchania kongresowe w latach 70., które odkryły liczne nadużycia: brak świadomej zgody, psychiczne cierpienia i długoterminowe szkody dla subiektów . Niektóre źródła mówią o przypadkowym wywoływaniu stanu psychotycznego, depresji, samookaleczeń czy prób samobójczych u osób poddanych długim eksperymentom LSD w podobnych programach

Dziedzictwo i znaczenie

Project Artichoke stał się symbolem naruszenia etyki badań z udziałem ludzi i inspiracją do wprowadzenia przepisów wymagających świadomej zgody uczestników. Wspólnie z MKUltra i innymi programami rządowymi przyczynił się do wzrostu nadzoru nad badaniami humanitarnymi.

Dziś Artichoke jest wykorzystywany jako ostrzeżenie przed niekontrolowaną władzą państwową i manipulacją psychologiczną. W literaturze i analizach naukowych program często zestawia się z eksperymentami wojskowymi i kontrowersyjnymi projektami psychologicznymi XX wieku.

Podsumowanie

Project Artichoke był pionierskim, acz skrajnie nieetycznym programem CIA, który próbował przekroczyć granice kontroli umysłu. Funkcjonował jako bezpośredni poprzednik MKUltra i stanowił mroczny przykład eksperymentów rządowych bez zgody subiektów. Jego dziedzictwo – brak przejrzystości, cierpienie ludzi i naruszenie praw człowieka – pozostaje wyraźnym przypomnieniem, że postęp naukowy nie może odbywać się kosztem etyki.

MK ULTRA 

Projekt MKUltra to jeden z najbardziej kontrowersyjnych programów w historii Stanów Zjednoczonych, prowadzony przez CIA w latach 1953–1973. Jego celem było opracowanie technik kontroli umysłu, prania mózgu oraz pozyskiwania „niewidzialnych zabójców”. Choć oficjalnie program zakończono, wiele dokumentów pozostaje utajnionych, a MKUltra stał się fundamentem licznych teorii spiskowych.

Początki Projektu MKUltra

W czasach zimnej wojny, obawy przed radzieckimi eksperymentami nad praniem mózgu skłoniły CIA do uruchomienia własnych badań. Projekt MKUltra miał na celu testowanie substancji psychoaktywnych, takich jak LSD, meskalina, amfetamina oraz metod hipnozy, sensorycznej deprywacji i kontroli behawioralnej. Badania często prowadzono na nieświadomych ofiarach: więźniach, pacjentach szpitali psychiatrycznych, a nawet cywilach.

Najbardziej kontrowersyjne eksperymenty

• Operacja Midnight Climax – Tajne domy publiczne w San Francisco i Nowym Jorku, gdzie mężczyznom podawano LSD bez ich wiedzy, obserwując ich zachowania przez lustra weneckie.
• Eksperymenty Montrealskie – Brutalne „pranie mózgu” pacjentów pod opieką dr Ewana Camerona w Kanadzie. Ofiary były poddawane elektrowstrząsom, hipnozie oraz farmakoterapii, które trwały tygodniami.
• Projekt Artichoke – Prekursor MKUltra, mający na celu stworzenie metod pozbawiania jednostek wolnej woli za pomocą hipnozy i narkotyków.

Odtajnienie i skandal

W 1975 roku Komisja Kościelna Senatu USA ujawniła istnienie MKUltra. Większość dokumentów została zniszczona przez CIA w 1973 roku z polecenia Richarda Helmsa, ówczesnego dyrektora agencji. Jednak część dokumentów przetrwała, ujawniając brutalne techniki i nieetyczne eksperymenty, jakie przeprowadzano na obywatelach bez ich zgody.

Wpływ MKUltra na kulturę i teorie spiskowe

MKUltra stał się inspiracją dla licznych filmów, książek i teorii spiskowych. Zwolennicy teorii uważają, że projekt nigdy nie został zakończony, a metody kontroli umysłu są stosowane do dziś. Pojawiły się także hipotezy, że MKUltra miało wpływ na zamachowców takich jak Lee Harvey Oswald czy Sirhan Sirhan.

MKUltra dziś – fakty i mity

Oficjalne dokumenty potwierdzają istnienie MKUltra, jednak zakres programu i jego prawdziwy cel wciąż budzą kontrowersje. Dla jednych MKUltra to przestroga przed nadużyciami władzy, dla innych – dowód na istnienie ukrytej agendy globalnych elit.

Podsumowanie

MKUltra pozostaje jednym z najbardziej tajemniczych projektów w historii. Choć wiele faktów ujawniono, prawdziwy rozmiar eksperymentów i ich skutki mogą nigdy nie zostać w pełni poznane. Czy kontrola umysłu to przeszłość, czy nadal jest wykorzystywana? Na to pytanie każdy musi odpowiedzieć sobie sam.